Czym dokładnie jest nadciśnienie tętnicze?
Nadciśnienie tętnicze (termin medyczny to hipertonia) jest powszechnym schorzeniem układu krążenia. Szczególnie w krajach uprzemysłowionych nadciśnienie jest bardzo rozpowszechnione – według Instytutu Roberta Kocha dotyka ono prawie co trzeciego dorosłego. Jednak nadciśnienie może wystąpić również u dzieci i młodzieży. Ponadto cierpi na nie około dwóch trzecich osób powyżej 65. roku życia. Hipertonia jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka chorób układu krążenia, a tym samym istotnym czynnikiem wśród głównych przyczyn zgonów u dorosłych.
Zbyt wysokie ciśnienie krwi powstaje, gdy ciśnienie w naczyniach krwionośnych jest utrwalone na podwyższonym poziomie. U około 90 procent wszystkich dotkniętych nim osób dokładna przyczyna nie jest znana – mówi się wówczas o nadciśnieniu samoistnym lub pierwotnym. U pozostałych 10 procent przyczyna ma charakter organiczny (= nadciśnienie wtórne), jak np. zwężenie tętnicy nerkowej. W takim przypadku należy najpierw leczyć właściwą przyczynę. W rezultacie wartości ciśnienia krwi z dużym prawdopodobieństwem również ulegną poprawie.
Jakie wartości ciśnienia krwi są prawidłowe i od kiedy mówi się o nadciśnieniu?
Przede wszystkim warto wiedzieć, że od czasu do czasu wahające się ciśnienie krwi jest całkowicie normalne. Organizm ma sprytny system: dostosowuje ciśnienie krwi w zależności od potrzeb i sytuacji. Oznacza to, że nigdy nie jest ono stale takie samo, lecz czasem nieco niższe, a czasem nieco wyższe. Gdy masz stres lub odczuwasz lęk, ciśnienie krwi rośnie. Równie dobrze rośnie ono podczas uprawiania sportu czy ogólnej aktywności fizycznej. To wszystko jest całkowicie normalne. Z wiekiem ciśnienie krwi u większości osób również wzrasta. Problem pojawia się wtedy, gdy Twój organizm przez dłuższy czas utrzymuje stale wysokie ciśnienie krwi. Jest to proces podstępny, którego na początku najprawdopodobniej w ogóle dobrze nie zauważamy.
Mierząc ciśnienie krwi, uzyskuje się dwie wartości: wartość górną (= ciśnienie skurczowe) i wartość dolną (= ciśnienie rozkurczowe). Wartość górna to maksymalne ciśnienie powstające w naczyniach krwionośnych, gdy serce pompuje krew z lewej komory do układu krążenia. Z kolei wartość dolna wskazuje najniższe ciśnienie powstające podczas fazy rozkurczu i odpoczynku serca.
Ciśnienie skurczowe u zdrowego dorosłego wynosi ok. 130, a ciśnienie rozkurczowe ok. 80. Jeśli więc wynik pomiaru wynosi 130/80 mmHg, można pogratulować idealnie prawidłowego ciśnienia krwi. O nadciśnieniu mówi się wtedy, gdy przez dłuższy czas w kilku pomiarach przeprowadzonych w różne dni ciśnienie krwi wynosi stale powyżej 140/90 mm. O nadciśnieniu mowa jest również wtedy, gdy tylko jedna z tych dwóch wartości jest znacznie podwyższona. Warto przy tym wiedzieć, że u lekarza często odczuwa się lekki stres („syndrom białego fartucha”), dlatego z założenia bierze się pod uwagę nieco wyższe odczyty.
Jeśli podejrzewasz u siebie nadciśnienie, nie musisz mierzyć go wyłącznie w gabinecie lekarskim. Do użytku domowego możesz kupić sprawdzony i dobry ciśnieniomierz – w razie wątpliwości zasięgnij porady w zaufanej aptece. Urządzenia te mierzą ciśnienie na nadgarstku lub ramieniu. Aplikacje czy inne podobne metody pomiarowe są raczej odradzane. Są one zbyt niedokładne, a uzyskiwane wyniki nie są wiarygodne. Nawiasem mówiąc, ciśnienie krwi zazwyczaj można również zmierzyć bezpłatnie w większości aptek. Aby uzyskać w pełni wiarygodną diagnozę, koniecznie udaj się do lekarza, który w celu dalszego rozpoznania z pewnością zleci całodobowe badanie ciśnienia (Holter ciśnieniowy). Pomocne będzie również zapisywanie pomiarów wykonywanych w domu, aby móc przedstawić lekarzowi swoje wyniki z dłuższego okresu. Przyjmuje się, że do zdiagnozowania nadciśnienia tętniczego potrzebne są co najmniej trzy pomiary wykonane w dwa różne dni. Im więcej danych posiada lekarz, tym lepiej jest w stanie ocenić sytuację.
Jakie są czynniki ryzyka nadciśnienia tętniczego?
Szczególnie w dzisiejszych czasach nadciśnienie stało się niemal chorobą cywilizacyjną. Jest ono jedną z przyczyn poważnych schorzeń układu krążenia, takich jak udar mózgu czy zawał serca.
Poniższe czynniki ryzyka zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia (pierwotnego) nadciśnienia tętniczego:
-
Nadwaga
-
Brak ruchu
-
Stres
-
Skłonności uwarunkowane genetycznie (przyjmuje się, że pewne schorzenia, takie jak udar mózgu lub nadciśnienie tętnicze u bliskich krewnych, zwiększają predyspozycje do wysokiego ciśnienia krwi)
-
Palenie tytoniu
-
Zbyt wysokie spożycie soli kuchennej
-
Zbyt wysokie spożycie alkoholu
-
Ewentualnie niektóre leki
Im więcej z tych czynników występuje, tym większe jest ryzyko zachorowania na nadciśnienie. Dobra wiadomość jest taka, że na wiele z nich mamy świadomy wpływ. Leży więc w naszych rękach zrobienie czegoś dla własnego zdrowia i pozytywne wpłynięcie na zdiagnozowane już nadciśnienie lub też uniknięcie strefy zagrożenia poprzez wyeliminowanie jak największej liczby powyższych czynników.
Jak można naturalnie obniżyć ciśnienie krwi?
Przede wszystkim należy w miarę możliwości zminimalizować lub wyeliminować czynniki ryzyka, na które mamy wpływ. Oznacza to w praktyce: zdrowy tryb życia to już ogromny krok we właściwym kierunku. Zdrowe, niskosodowe i zróżnicowane odżywianie pomaga zredukować lub zapobiegać nadwadze. Regularna aktywność fizyczna (od codziennych spacerów po sporty wytrzymałościowe, takie jak pływanie, bieganie czy jazda na rowerze) jest doskonała w każdej dziedzinie życia. Dodatkowym atutem jest niepalenie papierosów (lub zerwanie z nałogiem!), utrzymywanie poziomu stresu na jak najniższym poziomie oraz ograniczenie spożycia alkoholu do minimum lub całkowite z niego zrezygnowanie.
Jeśli cierpisz już na przewlekłe nadciśnienie tętnicze, Twój lekarz indywidualnie omówi z Tobą możliwe formy terapii. Leczenie farmakologiczne jest w takim przypadku standardem. Jednak lekarz prawdopodobnie zaleci również zmianę stylu życia na zdrowszy, aby wspomóc normalizację ciśnienia krwi. Jeśli jest to nadciśnienie wtórne, czyli jego przyczyna tkwi w innej chorobie, lekarz wdroży dalszą diagnostykę, aby podjąć leczenie schorzenia podstawowego.
Sport przy nadciśnieniu – dobry czy zły?
Ruch w każdej postaci należy oceniać pozytywnie i jest on zalecany również w przypadku nadciśnienia tętniczego. Myśl: „Ojej, mam nadciśnienie, więc lepiej będę się oszczędzać i ruszać tylko wtedy, kiedy muszę” warto jak najszybciej odrzucić. Obok odpowiednio dobranej, zdrowszej diety to właśnie aktywność fizyczna odgrywa kluczową rolę w walce z nadciśnieniem. Przede wszystkim powinieneś szczegółowo porozmawiać z lekarzem o tym, co dokładnie Ci poleca. Nie każdy ma taką samą kondycję czy predyspozycje fizyczne. Należy indywidualnie ustalić, jaki rodzaj sportu i ruchu może mieć pozytywny wpływ na Twoje ciśnienie krwi. W przypadku osób zaczynających całkowicie od zera już regularne, codzienne spacery mogą przynieść pozytywny efekt. Preferowane są ukierunkowane treningi wytrzymałościowe, które obciążają organizm łagodniej niż np. sporty siłowe powodujące gwałtowne skoki ciśnienia. Ogólna zasada brzmi: zawsze najpierw skonsultuj tę kwestię z lekarzem. Jeśli nadciśnienie utrzymuje się już od dawna lub jest bardzo wysokie, może być konieczne najpierw uregulowanie go za pomocą leków przez lekarza, zanim zaczniesz wspierać leczenie aktywnością fizyczną. Badanie EKG wysiłkowe również da lekarzowi informację o tym, jak Twój organizm zachowuje się pod obciążeniem.
Dobre sporty wytrzymałościowe zalecane przy nadciśnieniu:
-
Regularny, żwawy spacer
-
Nordic walking
-
Pływanie
-
Narciarstwo biegowe
-
Taniec
-
Dyscypliny z piłką, takie jak tenis stołowy czy tenis
Dla wszystkich obowiązuje zasada: zacznij powoli, w razie potrzeby pod kontrolą lekarza lub z ciśnieniomierzem podczas aktywności fizycznej, i nie wymagaj od siebie zbyt wiele. Gdy minie trochę czasu, możesz również rozpocząć umiarkowany trening siłowy.
Najważniejsze jest jednak to, aby sport sprawiał Ci przyjemność, był uprawiany regularnie i bez przeciążania organizmu!
